การแพ้อาหารมี 2 แบบหลักตามกลไกการเกิดของระบบภูมิคุ้มกัน คือ ชนิดเฉียบพลัน (IgE-mediated) ซึ่งมีอาการรวดเร็วทันทีหลังรับประทาน และ ชนิดไม่เฉียบพลัน (non-IgE-mediated) ที่อาการจะแสดงช้ากว่าหลายชั่วโมงหรือเป็นวัน โดยอาการแพ้ในแต่ละแบบสามารถมีความรุนแรงได้ตั้งแต่เล็กน้อยถึงขั้นเสียชีวิตได้
1. การแพ้อาหารชนิดเฉียบพลัน (IgE-mediated Food Allergy)
- กลไกการเกิด: ระบบภูมิคุ้มกันจะสร้างแอนติบอดี (IgE) เพื่อตอบสนองต่อโปรตีนในอาหารที่ร่างกายมองว่าเป็นอันตราย
- ลักษณะอาการ: อาการเกิดขึ้นรวดเร็ว ภายในเวลาไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังรับประทานอาหาร
- อาการที่พบบ่อย:
- ทางผิวหนัง: ลมพิษ, ผื่นคัน, ปากบวม ตาบวม หน้าบวม
- ระบบทางเดินหายใจ: หลอดลมตีบ, หายใจลำบาก, ไอ, แน่นหน้าอก
- ระบบทางเดินอาหาร: คลื่นไส้, อาเจียน, ปวดท้อง
- อาการรุนแรง (Anaphylaxis): อาการช็อก, ความดันตก, หมดสติ ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตและต้องได้รับการรักษาทันที
2. การแพ้อาหารชนิดไม่เฉียบพลัน (Non-IgE-mediated Food Allergy)
- กลไกการเกิด: เกิดจากการทำงานของเซลล์ T และส่วนอื่น ๆ ของระบบภูมิคุ้มกัน โดยไม่เกี่ยวข้องกับแอนติบอดี IgE
- ลักษณะอาการ: อาการจะเกิดขึ้นช้ากว่า คือหลายชั่วโมงหรือเป็นวันหลังจากรับประทานอาหารที่แพ้
- อาการที่พบบ่อย:
- ทางผิวหนัง: ผื่นคันเรื้อรัง ผิวหนังอักเสบ
- ระบบทางเดินอาหาร: ท้องเสียเรื้อรัง, มีมูกเลือดปน, อาเจียน, ท้องอืด
- อาการอื่น ๆ: ปวดศีรษะเรื้อรัง, อ่อนเพลีย